Czym są podmioty powiązane i jaki mają wpływ na ceny transferowe?
Co to są podmioty powiązane – definicja
Definicja podmiotów powiązanych nie jest wyrażona wprost. Zamiast tego, przepisy określają szereg kryteriów, które pomagają w określeniu relacji pomiędzy jednostkami.
Zgodnie z treścią art. 11a Ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: UPDoP), za podmioty powiązane można uznać te podmioty, które spełniają przynajmniej jedno ze wskazanych kryteriów:
podmiot A wywiera znaczący wpływ na podmiot B
na podmioty A i B jednocześnie wywiera znaczący wpływ:
podmiot C lub
małżonek, krewny lub powinowaty do drugiego stopnia osoby fizycznej wywierającej znaczący wpływ na co najmniej jeden podmiot.
Za podmioty powiązane uznaje się również spółkę nieposiadającą osobowości prawnej oraz jej wspólnika, a także spółkę komandytową lub spółkę komandytowo-akcyjną oraz jej komplementariusza. Podmiotami powiązanymi w rozumieniu UPDoP jest także podatnik i jego zagraniczny zakład, a w przypadku podatkowej grupy kapitałowej – spółka wchodząca w skład grupy i jej zagraniczny zakład.
Zakres kryteriów decydujących o uznaniu podmiotów za powiązane jest szeroki i wskazuje, że powiązania mogą występować zarówno pomiędzy podmiotami krajowymi, jak i podmiotem krajowym oraz zagranicznym.
Pod pojęciem wywierania znaczącego wpływu rozumie się występowanie przynajmniej jednego z dwóch podstawowych typów powiązań:
relacje kapitałowe;
relacje osobowe.
Szczegółowe kryteria występowania powiązań kapitałowych oraz osobowych przedstawiono poniżej.
Powiązania kapitałowe
O podmiotach powiązanych kapitałowo można mówić wtedy, gdy jeden z nich posiada bezpośrednio lub pośrednio:
co najmniej 25% udziałów w kapitale innego podmiotu,
co najmniej 25% głosów w organach kontrolnych, stanowiących lub zarządzających innego podmiotu lub
co najmniej 25% udziału w zyskach innego podmiotu.
Podmioty uznaje się za powiązane kapitałowo w momencie spełnienia przynajmniej jednego z wyżej wymienionych kryteriów.
bezpośrednie powiązanie kapitałowe – jedna z wyżej wymienionych relacji zachodzi pomiędzy podmiotami A i B;
pośrednie powiązanie kapitałowe – dwa podmioty powiązane są ze sobą poprzez inny, trzeci podmiot, np.:
podmiot A jest bezpośrednio powiązany z podmiotem B, a podmiot B jest bezpośrednio powiązany z podmiotem C: podmioty A i C są powiązane ze sobą pośrednio;
podmiot A jest bezpośrednio powiązany z podmiotem B oraz z podmiotem C: między podmiotami B i C występuje powiązanie pośrednie.
Jeśli wartości udziałów w kapitale są różne, za udział pośredni przyjmuje się wartość niższą.
Szczegółowe przykłady ilustrujące występowanie powiązań zostały przedstawione w dalszej części artykułu.
Powiązania osobowe
Powiązania osobowe opierają się na zależnościach pomiędzy podmiotami, ze względu na osoby wpływające na podejmowane przez nie decyzje gospodarcze. W ramach relacji osobowych wyróżnić można przede wszystkim powiązania rodzinne i funkcyjne.
Powiązania rodzinne występują w sytuacji, gdy osoby sprawujące kontrolę lub zarządzające dwoma różnymi podmiotami pozostają ze sobą w relacji pokrewieństwa lub powinowactwa. Zgodnie z UPDoP dotyczą one małżeństwa oraz więzi rodzinnych do drugiego stopnia.
Z kolei powiązania funkcyjne identyfikuje się w sytuacji, gdy funkcje zarządcze lub kontrolne w dwóch różnych podmiotach sprawowane są jednocześnie przez tę samą osobę.
Co istotne, funkcje kontrolne i zarządcze należy interpretować szerzej, niż wskazywałoby na to samo nazewnictwo. Oprócz członków zarządu czy rady nadzorczej, faktyczny udział w zarządzaniu lub kontroli jednostki można w niektórych sytuacjach przypisać także osobom na innych stanowiskach – np. dyrektorowi finansowemu.
Opisy przykładowych powiązań osobowych znajdują się w dalszej części artykułu.
Transakcje z podmiotami powiązanymi
Istnienie powiązań kapitałowych bądź osobowych niesie za sobą obowiązki na gruncie cen transferowych. Jak wspomniano w artykule „Ceny transferowe – wszystko co musisz o nich wiedzieć”, jednostki posiadające podmioty powiązane, zobowiązane są do sporządzenia dokumentacji cen transferowych w przypadku przekroczenia określonych progów kwotowych. Przyczyną tego obowiązku jest fakt, iż podmioty powiązane mają możliwość kształtowania warunków transakcji kontrolowanych odbiegających od tzw. zasad rynkowych. W celu przeciwdziałania takim praktykom, przepisy dotyczące cen transferowych nakładają na podmioty obowiązek dokumentacyjny i przewidują sankcje w przypadku jego niewypełnienia.
Dlatego niezwykle istotne jest dochowanie należytej staranności w kwestii identyfikacji ewentualnych powiązań. Niewiedza w tym zakresie nie zwalnia z obowiązku sporządzania dokumentacji, a przewidziane kary mogą być dotkliwe.
Jak sprawdzić powiązania kapitałowe i osobowe?
Identyfikacja powiązań w grupach kapitałowych jest stosunkowo prosta, gdy obejmuje jedynie bezpośrednie i pośrednie relacje kapitałowe. Problemy pojawiają się jednak w bardziej złożonych strukturach, zwłaszcza gdy w analizie uwzględnić należy jednocześnie powiązania kapitałowe i osobowe.
Skomplikowana sieć zależności pomiędzy spółkami oraz ryzyko przeoczenia istotnych relacji mogą utrudniać prawidłową identyfikację.
W związku z tym kluczowe jest dokładne przeanalizowanie i uporządkowanie powiązań przed określeniem transakcji wymagających dokumentacji podatkowej.
Pomocne w tym zakresie mogą być informacje dostępne w publicznych rejestrach, takich jak:
Krajowy Rejestr Sądowy (KRS): dane dotyczące spółek, ich zarządów, wspólników oraz powiązań kapitałowych, a także informacje o udziałowcach większych pakietów akcji;
Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej (CEIDG): informacje o jednoosobowych działalnościach gospodarczych, w tym ich właścicielach i pełnomocnikach.
Monitor Sądowy i Gospodarczy, raporty wywiadowni gospodarczych oraz otwarte bazy danych, np. Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, gdzie można sprawdzić osoby faktycznie kontrolujące dany podmiot.
Warto zapamiętać, że podstawowe elementy na jakie należy zwracać uwagę w kwestii rozpoznania powiązań to:
osoby sprawujące w jednostce funkcje zarządcze lub kontrolne (pod kątem zarówno więzi rodzinnych jak i ewentualnych funkcji sprawowanych przez nie w innych jednostkach), a także
podmioty, w których posiadamy udziały oraz
podmioty które posiadają udział w naszym kapitale.
Podmioty powiązane – przykłady
1) Powiązanie kapitałowe bezpośrednie
Spółka A posiada 25% udziałów w spółce B. Między spółkami A i B występuje bezpośrednie powiązanie kapitałowe.
2) Powiązanie kapitałowe pośrednie
Spółka A posiada 25% udziałów w spółce B oraz 80% udziałów w spółce C. Spółki B oraz C są ze sobą powiązane kapitałowo w sposób pośredni.
Spółka A posiada 50% udziałów w spółce B, która posiada 75% udziałów w spółce C. Między spółkami A i C występuje powiązanie kapitałowe pośrednie.
